Wat is een strandbiet?
DOOR LANDER DEWEER • REALISATIE: SAM FEYS
Ze hadden een heldenstatus dankzij ‘De taalstrijd’. Guy Mortier, Mark Uytterhoeven, Myriam Thys en Daniël Van Avermaet. ‘De Drie Wijzen’ leek een televisiehit in de maak. Toch bleek de kloof tussen radio en tv groter dan gedacht. 
BelgaCult: De moeilijke geboorte van ‘De Drie Wijzen
BelgaCult, voortaan elke maandag bij M.
Scharniermomenten uit de vaderlandse cultuurgeschiedenis gereconstrueerd in de cultuurkatern van De Morgen. Vandaag: de moeilijke overgang van 'De Taalstrijd' naar 'De Drie Wijzen'
“Welkom bij de allereerste aflevering van De Drie Wijzen, de nieuwe praatquiz op dinsdagavond. Pannelleden zijn Guy Mortier, Marc Uytterhoeven en Myriam Thys. Zij geven de antwoorden en deze kandidaten vertellen ons telkens wie het juist heeft. Frans Verhaege uit Turnhout en Margot Proost uit Beerse. En het tweede team: Pascal Declercq uit Kortrijk en Willy Messiaen, die komt uit Harelbeke. Uw gastheer en presentator, dames en heren, Daniël Van Avermaet.”
Het is dinsdag 3 januari 1989, een maand voor de start van VTM. Meer dan 1,2 miljoen Vlamingen stemmen af op TV 2, het tweede net van de BRT. De verwachtingen voor de allereerste aflevering van De Drie Wijzen’ zijn hoog, presentator Daniël Van Avermaet en panelleden Mark Uytterhoeven, Guy Mortier en Myriam Thys zijn tussen 1986 en 1988 tot oogappels van het Vlaamse publiek uitgegroeid. Met De taalstrijd’, een komisch spelprogramma op Radio 1, houden ze elke zondagmiddag half Vlaanderen aan de radio gekluisterd.

Myriam Thys: “Op een bepaald moment hadden we meer dan een miljoen luisteraars, dat was onvoorstelbaar.”

Guy Mortier: “Ik vond ‘De taalstrijd’ echt heerlijk om te doen. Vooral omdat het van meet af aan zo klikte met Mark Uytterhoeven.”

Samen met het jaar 1988 loopt ook het tweede seizoen van ‘De taalstrijd’ af. Aan de Reyerslaan is men op dat moment driftig naar nieuwe, originele tv-programma's op zoek. ‘Hoger/Lager’ houdt ermee op en de komst van VTM, gepland voor februari 1989, zorgt voor onrust. De alleenheerschappij van TV 1 en TV 2 is plots voorbij, programma's als ‘De Drie Wijzen’ moeten de kijker bij de openbare omroep houden. 

Producer Bart De Prez: “We hadden een enorm sterke ploeg bijeen gekregen. Hugo Matthysen werkte mee, Erik Van Looy verzon de filmvragen, Chris Van den Durpel deed de interviews op straat en Tom Lanoye was gastpanellid. En de mannen van ‘De taalstrijd’ hadden op de radio al bewezen hoe geestig ze waren.”

Na drie afleveringen is het rijk van Mark Uytterhoeven, Guy Mortier en Myriam Thys uit. ‘De Drie Wijzen’ gaat verder zonder de mannen van ‘De taalstrijd’. Jacques Vermeire, Walter Grootaers en Gerty Christoffels zijn hun vervangers. Presentator Daniël Van Aevermaet houdt het nog zeventien afleveringen vol maar dan neemt Kurt Van Eeghem het over. 

De moeilijke geboorte van ‘De Drie Wijzen’, “een programma van de dienst Amusement-Woord”, wederopgebouwd.
Najaar 1988. In het gezelschap van haar aangetrouwde neef Frans Verhaeghe heeft Margot Proost een opname van ‘Hoger Lager’. De twee zijn onder de indruk en schrijven zich vlug in. 
Bart De Prez is op dat moment nieuw in de televisiewereld. Hij werkte mee aan ‘Rond Daniël’, een zomertalkshow rond Daniël Van Avermaet, maar ‘De Drie Wijzen’ wordt zijn eerste volwaardige tv-productie.

De Prez: “Het basisidee voor het programma kwam van Luc Beerten, de maker van onder andere ‘Namen Noemen’ Kurt Van Eeghem en Johan Anthierens. Ik ben er vrij snel bijgekomen als producer en vanaf dan zijn we volop panelleden beginnen testen. Omdat ‘De taalstrijd’ net gestopt was hebben we na een tijdje eens bij die mannen gepolst. Ze hadden er zin in, dus uiteindelijk zijn we daar voor gegaan.”  
Margot Proost: “Een paar weken later kreeg ik plots telefoon. Of ik wou meedoen? Niet aan ‘Hoger Lager’, maar aan ‘De Drie Wijzen’, een compleet nieuw programma. Het format leek mij wel leuk dus hebben we toegezegd voor een test zonder camera’s. Dat was met Daisy Van Cauwenberghe als panellid, van Mark Uytterhoeven of Guy Mortier was nog geen sprake. De test viel goed mee en dus kregen we te horen dat we op een paar weken later mochten terugkomen voor de echte opnames.” 
 Het concept van 
‘De Drie Wijzen’ is simpel.
Presentator Daniël Van Avermaet stelt tien vragen, elk van de drie panelleden formuleert op humoristische wijze een antwoord. Twee kandidatenduo’s spelen tegen elkaar en moeten waarheid van leugen scheiden. 
Toch verlopen de opnames niet bepaald soepel. 
Margot Proost: “We moesten ’s ochtends vroeg al in het Amerikaans Theater zijn, maar ze hebben ons daar lang beziggehouden. Het was een zeer lange dag, dat herinner ik me nog goed. Het duurde tot ’s avonds zes uur vooraleer we van start gingen. En toen de opnames eindelijk konden beginnen en de panelleden op hun plaats konden gaan zitten, kreeg Myriam Thys opeens een kramp in haar kuit. Wij allemaal lachen natuurlijk, maar de opnames moesten stilgelegd worden en we moesten helemaal opnieuw beginnen.” 
De kandidaten kunnen maximaal 55.000 frank verdienen, als ze tien keer juist raden. Op de vraag ‘Wat is een strandbiet?’ bijvoorbeeld. Er is ook een telefoongesprek met Nerotekenaar Marc Sleen. Chris Van den Durpel stelt hem de vraag ‘Wat neem je altijd mee op safari?’. De voorgestelde antwoorden zijn ‘muggemelk’ (Guy Mortier), ‘trommelrevolver’ (Mark Uytterhoeven) en ‘zaklampje’ (Myriam Thys).
Margot Proost: “De antwoorden waren bij momenten erg onrealistisch, vooral in de finaleronde. Het was er soms ver over. En je voelde bij momenten dat Guy Mortier en Mark Uytterhoeven moeite hadden om de verhalen geloofwaardig te vertellen. Maar voor de rest leek alles vrij normaal te verlopen.”  
De herinneringen van Guy Mortier zijn minder rimpelloos. 
“‘De Drie Wijzen’ was een zeer onaangename ervaring voor ons.”
“Op radio, dat mag ik wel zeggen, was ‘De taalstrijd’ een groot succes geweest. Maar van zodra we de overstap naar tv maakten kregen we bij elke suggestie die we deden te horen dat we niet moesten denken dat wij wisten hoe televisie werkte. Hoe groot de kloof tussen radio en tv was? Tja, dat bleek inderdaad snel.” 



Bart De Prez: “Het programma was nog niet honderd procent rijp toen we de eerste aflevering opnamen. We werkten met kandidatenduo’s, wat niet vlot liep, aan het decor was nog veel werk en het tempo van radio bleek serieus te verschillen met dat van televisie. ‘De taalstrijd’, dat was 2 of 3 uur opnemen om dan een halfuur over te houden. Zo werkt tv natuurlijk helemaal niet. Zij dachten ‘we lullen maar door en de goeie stukken halen we er achteraf wel uit’.” 


“Bij ‘De Drie Wijzen’ zaten ze plots met een heel andere mechaniek waar ze rekening mee moesten houden. Welk panellid op welke stoel zat kon de dynamiek van een aflevering bijvoorbeeld helemaal veranderen. Ze waren fantastisch geestig, maar werken binnen het strakke keurslijf van een quiz lukte heel moeilijk.” 



“Een opname van ‘De taalstrijd’ duurde telkens een klein uur, voor een half uur uitzending. We namen er altijd twee na elkaar op, van 11 tot 1, ‘s zondagsochtends in de KNS, en die werden dan perfect gemonteerd door Paul Jacobs.”
GUY MORTIER
“Twee jaar na ‘De Drie Wijzen’ ben ik begonnen met ‘Het Huis van Wantrouwen’ en dat programma liep rechtstreeks. Dat gezeik over veel opnemen en weinig uitzenden heb ik echt niet nodig. Dat hangt gewoon van het format af.”
MARK 
UYTTERHOEVEN
“In ‘De taalstrijd’ improviseerden we erop los, maar op tv was dat in die tijd niet de gewoonte. Wij wilden ons niet aan een vooraf vastgelegd scenario houden. Bovendien was onze humor te hard en verregaand voor tv, denk ik.”
MYRIAM THYS
GUY MORTIER
“Het grootste pijnpunt was dat er nauwelijks camera’s beschikbaar waren. Men ving tijdens het improviseren geen enkele reactie van de andere panelleden in beeld, terwijl dat net essentieel was. Ergerlijk. Wij kwamen er echt als hansworsten uit.” 
“Het decor was ook heel primitief. Wij zaten achter een soort houten bank die snel opgekalefaterd was met een katoenen sluier. We moesten ook goed opletten waar we onze voeten zette, want onder onze stoelen lag het vol kabels en elektriciteitsdraden. We waren verplicht om de hele opname zo stil mogelijk te blijven zitten. Voor de kijkers moet dat een raar zicht geweest zijn.”
MARGOT PROOST
Bart De Prez: “Die rare doek die over de desks lag hebben we na de eerste aflevering weggenomen. Dat hadden we eigenlijk al tijdens de opname van de eerste aflevering moeten doen. Voor de tweede aflevering hebben we ook een stuk uit het decor gezaagd, want de verschillende desks stonden veel te ver uit elkaar.”
Martine Proost en Frans Verhaeghe winnen de eerste aflevering. 
Ze krijgen een plastieken trofee en 18.000 Belgische frank en zijn dolblij. Proost: “Achteraf zijn we nog iets gaan drinken met de hele familie. Die waren speciaal naar Brussel gekomen. De rest van het geld hebben we gewoon op ons spaarboekje gezet, denk ik. Kort erna zou ik gaan bouwen, het kwam dus goed van pas.”
Bart De Prez: “De eerste aflevering duurde bijna 60 minuten, veel te lang. We hebben aan die aflevering drie volle dagen gemonteerd, tegenwoordig is dat ondenkbaar, maar dan nog kregen we het niet goed. Het tempo lag gewoon te laag. En het was onmogelijk om er structuur in te krijgen. Daar hadden de mannen van ‘De taalstrijd’ lak aan.”

Mark Uytterhoeven: “Toen ik bij de visie begon uit te leggen waarom het nergens op leek en wat er moest veranderen, werd mij meegedeeld dat ze het testprogramma gewoon gingen uitzenden als eerste aflevering. Daarom lag dat rare doek daar dus: het decor was nog niet af! Toen heb ik begrepen dat ik mijn eigen programma’s moest maken.” 

Achter de schermen heerst minder vreugde. De producer, de presentator, de panelleden, iedereen voelt onvrede.
Myriam Thys: “Na de eerste proefaflevering was er veel gedoe. Het werd snel duidelijk dat men niet tevreden over ons was en dat ze ons vlug wilden opzijschuiven.”


Guy Mortier: “Ik was best bereid om te praten en samen tot een beter resultaat te komen. Maar kort daarna kwam de druppel die de emmer deed overlopen. Op een bepaald moment zou Tuur Van Wallen­dael als gastpanellid meedoen, maar hij bleek plots verhinderd. Toen hebben ze gewoon beslist om een omroepster van de radio naast Mark en ik in het panel te zetten, die nog nooit iets met humor te maken had gehad. Begin er maar aan. Dat vond ik van een ongelooflijke dedain getuigen. Toen was voor mij de maat vol.” 


Bart De Prez: “De eerste aflevering haalde 1,2 miljoen kijkers. Op TV2! Stel je dat nu eens voor. Bij aflevering drie zaten we nog maar aan 200.000. Dat was een neergang, niet te geloven. De terugval was monsterlijk. Op dat moment heeft iedereen zijn gezond verstand bovengehaald en hebben we beslist om met een propere lei te herbeginnen.” 


Myriam Thys: “Na drie afleveringen heeft men beslist om over te schakelen op de minder confronterende humor van nieuwe panelleden. Zachte humor, heel anders dan de satire die wij brachten. Heel erg vond ik dat niet, want sowieso was De drie wijzen een beetje bijzaak voor mij. Ik was vooral met opera bezig en ik zat ook veel in het buitenland.” 

Mark Uytterhoeven: “Uit loyauteit heb ik nog één opnameavond uitgezeten, zodat ik gelukkig maar in drie afleveringen te zien ben geweest.”


Guy Mortier: “Ik vond het jammer, want ‘De taalstrijd’ had een enorm potentieel. Maar het is helemaal stukgemaakt door de manier waarop het op tv is aangepakt. De kwaliteit was ondermaats.”

In de krant Het Volk verschijnt op 10 februari 1989 een artikel met de kop: ‘Mortier en Uytterhoeven breken met De drie wijzen.’ In het artikel zegt Mortier: “We hebben als proefkonijn moeten dienen voor een serie die slecht is gestart. (…) Ik had eigenlijk vroeger moeten opstappen, maar zoiets doe je natuurlijk niet als er op de opnameset twintig mensen aan het werk zijn.” 

De auteur van het artikel, Het Volk-journalist (D.M.), schrijft: “De grote ergernis van het trio betreft de onduidelijke formule van ‘De drie wijzen’, iets wat we bij de allereerste uitzending van het programma in deze krant al hadden aangeklaagd. Het is helemaal niet duidelijk waar het om te doen is: het grappig wezen van de panelleden – zeg maar: een ‘Taalstrijd op tv’ – of de strijd van de spelkandidaten om een geldpot. De grappen en grollen van de panelleden leiden er al te vaak toe dat de spelkandidaten het noorden kwijt raakten en meteen ook veel geld verloren.”
Na het vertrek van Mortier en Uytter­hoeven doen nieuwe Wijzen hun intrede. Margriet Hermans, Frank Dingenen, Koen Crucke. Zachtjes komt men tot een vaste kern, met Jacques Vermeire, Gerty Christoffels en Walter Grootaers als A-team. De doffe set wordt vervangen door een decor van glitter en glamour. Kurt Van Eeghem komt in de plaats van Daniel Van Avermaet. 

Kurt Van Eeghem: “Toen ik door Bart De Prez werd aangesproken om het over te nemen, tijdens de openingsavond van VTM, heb ik een opslag van 5.000 frank gevraagd per 250.000 kijkers die we erbij kregen. Ik moet eerlijk zeggen dat ik toen champagne aan het drinken was. Maar we hebben het toch vrij snel drie schijven naar omhoog gekregen. Er kwam een nieuw decor, het tempo was veel levendiger en we zijn in de vraagstelling meer beeld gaan gebruiken. Daar is duidelijk een cesuur gebeurd.”


Van Aevermaet, Uytterhoeven, Mortier en Thys keren naar Radio 1 terug. Met ‘De perschefs’ breien ze een vervolg aan het succes van ‘De taalstrijd’. De drie wijzen gaat verder met een volledig nieuwe cast en groeit snel uit tot paradepaardje van de openbare omroep. Tien jaar lang, tot de laatste aflevering op 25 mei 1999, staat het garant voor hoge kijkcijfers, vaak iets te enthousiaste lachsalvo’s uit het publiek, en de doorbraak van Kamiel Spiessens en Dokter Le Compte. Ook Rob Vanouden­hoven begint zijn televisiecarrière bij ‘De drie wijzen’.  


De Prez: “Na de koerswijziging hebben we het programma een stuk ingekort. Het verhuisde ook naar TV1 en we namen niet meer in het Amerikaans Theater maar in de culturele centra op. Twee of drie afleveringen per avond. Dat maakte een serieus verschil. Mensen als Jacques Vermeire, Kurt Van Eeghem en Gerty Christoffels werden plots BV’s. En ‘De drie wijzen’ was vertrokken.”

De Nieuwe Wijzen 
Na ‘De perschefs’ bouwt Myriam Thys een carrière als reisjournaliste op. Daniël Van Avermaet sterft in 2003, hij is dan 61. Bijna negen jaar na de pilootaflevering van De drie wijzen, op 5 december 1999, komen Mark Uytterhoeven en Guy Mortier met ‘Alles kan beter’, een humoristisch programma op Canvas. 


Guy Mortier: “‘Alles kan beter’ was the real thing. Daar kwam alles samen zoals het hoorde. En ‘De drie wijzen’ na ons? Ik was geen trouwe kijker, maar met Kurt Van Eeghem als presentator zijn er zeker goede afleveringen gemaakt. Ik ben nog wel één of twee keer gastpanellid geweest, samen met Kamagurka. Dat was leuk.” 

“Maar als ik nu nog eens fragmenten uit die allereerste aflevering zie passeren schaam ik me dood.”
beelden
VRT

tekst
Lander Deweer

realisatie
Sam Feys